فرمول پنجم : خودت را از چشمان خودت ببین و از قلب خودت دوست داشته باش!

نمیشه منکر این حقیقت شد که تایید و تحسین گرفتن از دیگران بسیار لذتبخشه و به آدم احساس ارزشمندی میده ولی مشکل اینجاست که خیلی وقت ها ما چنین فرد حمایتگری را نداریم و یا اگر داریم علاقمندی و حمایتش موقعیتی است، یعنی در بعضی موقعیت ها نه تنها علاقه و توجه زیادی دریافت نمی کنیم بلکه اختلاف، عصبانیت و انتقاد هم می شنویم!

مفاهیمی مثل حمایت گرفتن و دوست داشته شدن مفاهیمی نسبی و موقتی هستند چون چرخ این جهان برای مدت زیادی یکسان نمی چرخه و شرایط مدام تغییر می کنه، والدین ما از دنیا می روند، ازدواج ها ممکنه به جدایی ختم بشه یا نظر و شرایط فرد مقابل تغییر کنه بطور مثال دیگه پول کافی نداشته باشه یا اولویت هاش تغییر کنه. همه این ها باعث میشه که بارها و بارها احساس تنهایی و بی پناهی کنیم و این احساسی نیست که فقط شما تجربه اش کنید، این احساسی جهانی است که همه انسان ها به حکم انسان بودن تجربه اش می کنند.

اوپرا وینفری یکی از موفق ترین و بانفوذ ترین شخصیت های تلویزیونی آمریکا که از فرش به عرش رسید و کلی ثروت ساخت در داستان زندگی اش می گوید: وقتی خیلی جوان بودم و شغل خوبی پیدا کردم دوست پسرم را سر صحنه بردم تا کارم را ببینه و تحسینم کنه اما در کمال تعجب او هیچ واکنش مثبتی نشان نداد! بعد در طول زندگی بارها و بارها این درس را آموختم که خودم را از چشمان خودم ببینم و از قلب خودم دوست داشته باشم!

متاسفانه خیلی از ما عادت داریم خودمان را در آینه چشمان دیگران ببینیم. اگر آنها ما را تایید و تحسین کنند، خودمان را زیبا و دوست داشتنی می بینیم و احساس ارزشمندی می کنیم و اگر تاییدمان نکنند احساس می کنیم آدم بدردبخور و ارزشمندی نیستیم. درحالیکه ما انعکاس دیگران نیستیم! ما موجودیت و هویت یگانه ای داریم که صرفنظر از اینکه آقا یا خانم ایکس خوشش می آید یا نه دوست داشتنی و ارزشمند است بخاطر تمام ارزش های انسانی ، توانایی ها و استعدادهایی که داریم!  

اگر اینطور فکر نمی کنید احتمالاً در دوران کودکی والدینی داشتید که مشروط دوستتان داشتند مثلاً می گفتند: اگه ریاضی نمره  20 بگیری یا اگه شاگرد اول بشی و فامیل و در و همسایه بگن: آفرین! اونوقت بچه خوبی هستی! شاید والدین شما برای نمره 20 انشاء و ادبیات دست نزدند و شما به این باور رسیدید که استعدادها و توانایی های ذاتی شما ارزشمند نیست و برای اینکه احساس خوبی درمورد خودتان داشته باشید حتماً باید دیگران تاییدتان کنند و برایتان دست بزنند!

به تازگی مراجعی دارم با عزت نفسی بسیار تخریب شده حاصل سالیان دراز شنیدن عیبجویی و انتقاد از سمت والدین، نزدیکان، همسر و این اواخر فرزندان! بعد از سه جلسه، دخترش به او  گفته بود که : "پس چرا هنوز اعتمادبنفست زیاد نشده؟ چرا هیچ تغییری نکردی؟ برای چی داری میری مشاوره؟ اصلاً نمیخواد بری!"

بعنوان اولین قدم برای دفاع از عزت نفسش بهش یاد دادم که به دخترش بگه : "از اینکه اینقدر از من انتظار داری عصبانی میشم، اینکه میخوام برم مشاوره یا نه تصمیمی است که خودم باید بگیرم و ازت می خوام به تصمیمم احترام بگذاری و هروقت به بازخوردت در مورد نحوه پیشرفتم نیاز داشتم خودم ازت سوال می کنم ولی اگه در مورد من نگرانی مشاورم خوشحال میشه که تو رو ببینه و در مورد نگرانی هات بهتره با اون حرف بزنی."

امیدوارم دختر پرتوقع و انتقادگر بیاد تا بتونم روشنش کنم که عزت نفس دکمه ای نداره که بزنیم و مثل آب توی لوله قل قل بزنه و بره بالا! بعد از عمری توسری خوردن و انتقاد شنیدن خیلی کار سختیه که آدم باور کنه ارزشمنده و چشمش به دهان دیگران نباشه! این کار زمان و تمرین زیادی لازم داره و اولین قدم، تلاش برای گرفتن حمایت عاطفی از اطرافیانه یعنی تماس بیشتر با افرادی که توانایی های شما را تشویق کنند و کمتر انگشت روی نقاط ضعف شما بگذارند. ولی مشکل اینجاست که معمولاً خانواده فرد همان کسانی هستند که با انتقاد و تحقیر از همان ابتدا این بلا را سر عزت نفسش آورده اند و متاسفانه آنها تغییر چندانی نخواهند کرد. بعلاوه وقتی فردی فوق العاده باهوش، خلاق و موفق مثل اوپرا می گوید بارها از اینکه کسی استعدادهای او را ببیند و تشویقش کند ناامید و سرخورده شده، به نظر شما چقدر میشه به حمایت بیرونی تکیه کرد؟!

در پروسهء درمان عزت نفس پایین، اگرچه پیدا کردن دوستان و فضاهای مثبت و حمایتگر را در دستور کار قرار می دهیم اما همزمان باید شروع کنیم به تمرین مداومی برای گرفتن احساس ارزش از درون، نه از بیرون! و سعی می کنیم خودمان را از چشم خودمان ببینیم و از قلب خودمان دوست داشته باشیم تا احساس ارزشمندی را در جایی عمیق و باثبات در درون خودپیدا کنیم نه اینکه آن را وابسته به فردی بیرونی کنیم که با هر بادی احساس ارزشمندی ما هم بلرزد!